Son güncelleme tarihi:
Denetimli Serbestlikten Yararlanma Şartları
Her hükümlü doğrudan denetimli serbestlikten faydalanamaz. Kanunun aradığı temel şartlar şunlardır:- İyi Halli Olmak: Cezaevindeki gözlem ve sınıflandırma merkezleri tarafından hazırlanan değerlendirme raporunda hükümlünün “iyi halli” kabul edilmesi gerekir.
- Açık Cezaevine Ayrılma Şartı: Hükümlünün mevzuat gereği açık ceza infaz kurumuna ayrılmaya hak kazanmış olması zorunludur.
- Süre Şartı: Koşullu salıverilme tarihine, halk arasındaki tabiriyle “yatar” süresinin bitimine, belirli bir süre kalmış olması gerekir.
Denetimli Serbestlik Süresi ve 1/10 Kuralı
Genel kural olarak, koşullu salıverilmesine 1 yıl veya daha az süre kalan iyi halli hükümlüler denetimli serbestlikten yararlanabilir. Ancak suçun işlendiği tarih ve suçun niteliğine göre infaz oranları değişebilir. Terör suçları, cinsel suçlar ve bazı özel suç kategorilerinde hesaplama yöntemleri farklılık arz eder.1/10 Şartı ve Asgari 5 Gün Kuralı
04.06.2025 tarihinden sonra işlenen suçlar bakımından infaz hukukunda önemli bir değişiklik yapılmıştır. Eski uygulamada düşük süreli hapis cezalarında hükümlüler cezaevine girmeden tahliye olabilirken, yeni düzenleme ile “cezaevinde asgari süre kalma” şartı getirilmiştir. 5275 sayılı Kanun m. 105/A-1 uyarınca, hükümlünün denetimli serbestlikten yararlanabilmesi için koşullu salıverilme tarihine kadar olan sürenin en az 1/10’unu ceza infaz kurumunda geçirmesi gerekir. Bu kural, hükümlünün açık veya kapalı cezaevinde olması fark etmeksizin uygulanır. Hesaplama sonucu ne olursa olsun, hükümlü denetimli serbestliğe ayrılabilmek için en az 5 gün cezaevinde kalmak zorundadır.Örnek Hesaplama — 2 Yıl 1 Ay Ceza: Dolandırıcılık suçundan 2 yıl 1 ay, yani 25 ay hapis cezası alan bir hükümlü bakımından koşullu salıverilme oranı 1/2 kabul edildiğinde cezaevinde geçirilmesi gereken toplam süre yaklaşık 1 yıl 15 gündür. Bu sürenin 1/10’u olan 38 gün cezaevinde fiilen kalınmalıdır. Örnek Hesaplama — 2 Ay Ceza: Tehdit suçundan 2 ay hapis cezası alan hükümlü bakımından koşullu salıverilme süresi 1 ay kabul edildiğinde, 1/10 kuralı matematiksel olarak 3 güne denk gelir. Ancak yasal alt sınır nedeniyle hükümlü en az 5 gün cezaevinde kalmalıdır.Kritik Uyarı: 1/10 oranındaki fiili sürenin cezaevinde tamamlanması, denetimli serbestlikten yararlanmak için tek başına yeterli değildir. Hükümlünün aynı zamanda iyi halli olması ve diğer yasal şartları da taşıması gerekir.
Tahliye Sonrası 5 Gün İçinde Başvuru Zorunluluğu
Denetimli serbestlik kararı ile cezaevinden tahliye edilmek, sürecin bittiği anlamına gelmez. Cezaevinden salıverilen hükümlünün, serbest bırakıldığı günden itibaren 5 gün içinde ilgili Denetimli Serbestlik Müdürlüğüne müracaat etmesi zorunludur. Süre Kaçırılırsa: Geçerli ve hukuken kabul edilebilir bir mazeret olmaksızın bu süre içinde başvuru yapılmazsa denetimli serbestlik kararı geri alınabilir, kişi hakkında “firar” hükümleri uygulanabilir ve kalan cezanın infazı için yeniden kapalı ceza infaz kurumuna gönderilme riski doğar. Önemli Uyarı: Bu süre “iş günü” değil, takvim günüdür. Hafta sonu veya resmi tatillere denk gelen durumlarda risk alınmadan en kısa sürede başvuru tamamlanmalıdır.Denetimli Serbestlik Kapsamı Dışındaki Suçlar ve İstisnalar
Bazı suç tipleri, infaz rejiminin ağırlığı nedeniyle denetimli serbestlik hükümlerinden daha zor faydalanır veya daha kısıtlı yararlanır. Özellikle şu suç gruplarında süreç farklı işler:- Terör Suçları: Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlarda infaz oranları daha yüksektir ve denetimli serbestlik süresi özel kurallara tabidir.
- Cinsel Dokunulmazlığa Karşı Suçlar: Cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı ve reşit olmayanla cinsel ilişki suçlarında denetimli serbestlikten yararlanma şartları ağırlaştırılmıştır.
- Uyuşturucu Ticareti Suçları: Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçları infaz rejimi bakımından istisnai suçlar arasında değerlendirilir.
- Kasten Öldürme ve İşkence: Nitelikli kasten öldürme ve işkence suçlarında denetimli serbestlikten yararlanma bakımından kısıtlamalar söz konusu olabilir.
- Tekerrür Hali: Mükerrerlere özgü infaz rejiminde denetimli serbestlik hakkı kısıtlanabilir. İkinci kez tekerrür hükümlerinin uygulanması durumunda hükümlünün denetimli serbestlikten yararlanması hukuken mümkün olmayabilir.
Özel Durumlar
Kanun koyucu bazı hassas gruplar için denetimli serbestlik süresini daha geniş tutmuştur:- 0-6 Yaş Grubu Çocuğu Olan Kadınlar: Bu durumdaki hükümlüler bakımından denetimli serbestlik süresi belirli şartlar dahilinde daha uzun uygulanabilir.
- Ağır Hastalık, Engellilik ve Yaşlılık: Ağır hastalık, engellilik veya kocama nedeniyle hayatını yalnız idame ettiremeyecek durumda olan hükümlüler için adli tıp raporu doğrultusunda özel süreler gündeme gelebilir.
Yükümlülükler: İmza, Seminer ve Çalışma
Tahliye olan hükümlü tamamen serbest değildir. Denetimli Serbestlik Müdürlüğü tarafından belirlenen programa uymak zorundadır. Bu program şunları içerebilir:- Belirli günlerde karakola veya müdürlüğe giderek imza atmak,
- Eğitim programlarına veya seminerlere katılmak,
- Kamuya yararlı bir işte ücretsiz çalışmak.
Denetimli Serbestlik İhlali ve Sonuçları
Denetimli serbestlik sisteminin en riskli kısmı yükümlülüklerin ihlal edilmesidir. Programın aksatılması veya bilerek uyulmaması durumunda “İhlal Tutanağı” tutulur. Uygulamada birçok hükümlü, bir imzayı kaçırmanın veya seminere geç kalmanın sonuçlarını hafife almaktadır. Oysa haklı bir mazeret olmaksızın yapılan ihlal, infaz hakimliği kararıyla hükümlünün tekrar kapalı cezaevine iadesine yol açabilir.Görevli Mahkeme ve Başvuru Süreci
Denetimli serbestlik kararlarını vermeye ve bu süreçteki uyuşmazlıkları çözmeye İnfaz Hakimliği yetkilidir. Tahliye süreci genellikle cezaevi idaresinin hazırladığı iyi hal raporunun infaz hakimliğine gönderilmesiyle başlar.Sıkça Sorulan Sorular
Denetimli serbestlik süresinde yeni bir suç işlersem ne olur?
Denetimli serbestlik süresi içinde kasıtlı bir suç işlenmesi durumunda, hem eski cezanın kalan kısmı yanabilir hem de yeni suçtan dolayı ayrıca yargılama yapılır.Yurt dışına çıkabilir miyim?
Denetimli serbestlik altındaki kişilerin genellikle yurt dışı çıkış yasağı bulunur. Bu yasak, denetim süresi bitene kadar devam edebilir.Adli kontrol ile denetimli serbestlik aynı şey mi?
Hayır. Adli kontrol, dava devam ederken tutuklama yerine uygulanan bir tedbirdir. Denetimli serbestlik ise kesinleşmiş bir cezanın infaz biçimidir.Denetimli serbestlik otomatik tahliye anlamına mı gelir?
Hayır. Suç ve hüküm tarihi, ceza türü, iyi hâl, infaz durumu ve uygulanabilecek geçiş hükümleri birlikte değerlendirilir. İnternetteki tek bir süre bütün hükümlülere uygulanamaz.
Denetimli serbestlik yükümlülükleri kişiye nasıl bildirilir?
İlgili karar ve denetim planı çerçevesindeki yükümlülükler usulüne uygun bildirilmelidir. Başvuru, görüşme veya çalışma yükümlülüğünün içeriği ile bildirim kayıtları dikkatle takip edilmelidir.
Denetimli serbestlik sırasında adres değiştirmek serbest midir?
Adres değişikliği, dosyadaki bildirim ve izin yükümlülükleri gözetilerek ilgili müdürlüğe bildirilmelidir. Tebligatların eski adrese gitmesi veya yükümlülüklerin aksaması hukuki sonuç doğurabilir.
Sonuç
Denetimli serbestlik, hükümlünün ailesiyle buluşması ve toplumla yeniden bağ kurması için büyük bir fırsattır. Ancak bu süreç sıkı kurallara ve takvime bağlıdır. Basit bir imza ihmali, süresinde başvuru yapılmaması veya yanlış hesaplanan infaz süresi, özgürlüğün yeniden kısıtlanmasıyla sonuçlanabilir. Hak kaybı yaşamamak ve infaz hesaplamasının doğru yapıldığından emin olmak için sürecin hukuki denetim altında yürütülmesi büyük önem taşır. Detaylı bilgi ve hukuki destek için ofisimizle iletişime geçebilirsiniz. Bu yazı, Giresun’da bulunan Başusta Hukuk Bürosu tarafından hazırlanmıştır. İşbu makale yalnızca genel bilgilendirme amacıyla yazılmış olup, hiçbir şekilde hukuki tavsiye veya danışmanlık niteliği taşımamaktadır. Hak kaybına uğramamak adına hukuki süreçlerinizi uzman bir avukat aracılığıyla takip etmeniz önerilir.Hukuki kaynaklar ve ilgili hükümler
- 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun — m. 105/A, 107 ve ilgili geçici hükümler: Denetimli serbestlik, koşullu salıverilme ve tarih bazlı özel hükümler.
- 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu — m. 109: Adli kontrolün infaz tedbirinden ayrılması.
Uyuşmazlık değerlendirilirken olay ve işlem tarihinde yürürlükte olan hükümler ile varsa sonraki değişikliklerin geçiş kuralları birlikte dikkate alınmalıdır.
Resmî mevzuat kaynakları
Yazıda ele alınan konularla ilgili kanun metinleri: 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun; 5402 sayılı Denetimli Serbestlik Hizmetleri Kanunu.
İlgili faaliyet alanı: Ceza hukuku.